Omschrijving
Gluten is een eiwit dat van nature voorkomt in bepaalde granen. Coeliakie is een aandoening van de dunne darm die het gevolg is van intolerantie voor gluten. Een andere naam voor coeliakie is daarom glutenintolerantie. Daarbij beschadigen gluten in de voeding het slijmvlies van de dunne darm zodanig dat deze niet meer optimaal werkt. Geschat wordt dat er 60.000 – 180.000 Nederlanders kunnen geen gluten verdragen.
In een gezonde darm zorgen de darmvlokken ervoor dat voedingsstoffen uit de voeding goed worden opgenomen door het lichaam. Bij coeliakie zijn de darmvlokken beschadigd en soms geheel verdwenen.
Coeliakie kan verschillende klachten veroorzaken, zoals diarree, buikpijn, vermoeidheid en gewichtsverlies.
Het vermijden van gluten betekent dat bepaalde granen of graanproducten niet meer gegeten mogen worden. De kans op een tekort aan voedingsstoffen is daardoor groot. Daarom is het noodzakelijk om een diëtist te raadplegen.
Door tekorten aan voedingsstoffen kunnen klachten ontstaan zoals een opgezette buik, chronische diarree, buikpijn, bloedarmoede, vermoeidheid, lusteloosheid, gewichtsverlies, botontkalking, tandglazuurafwijkingen en groeiachterstand bij kinderen. Het is ook mogelijk dat door gevoeligheid voor gluten darmafwijkingen ontstaan zonder dat er klachten ontstaan.
Oorzaak
De oorzaak van coeliakie staat nog niet vast. Het is namelijk nog steeds niet helemaal duidelijk waarom de één wel last heeft van gevoeligheid voor gluten, terwijl de ander er geen last van heeft. Aangenomen wordt dat coeliakie een erfelijke verstoring is van het afweersysteem.
Het afweersysteem beschouwt gluten dan als een schadelijke stof. Daarbij maakt het lichaam antistoffen aan om die stof te bestrijden. Hierdoor raakt het darmslijmvlies beschadigd. Hoe dit precies gebeurt, is nog onbekend. Ook is nog niet duidelijk waardoor coeliakie zich op zoveel verschillende manieren kan uiten en zich soms pas op latere leeftijd openbaart.
Voedingsadvies
Een glutenvrij dieet is de enige behandeling. Door het nauwkeurig volgen van een glutenvrij dieet kunnen de darmvlokken zich herstellen en nemen de klachten langzamerhand af. Het darmslijmvlies kan zich pas na 1 of 2 jaar geheel herstellen.
Omdat de ziekte chronisch is, moet het dieet het hele leven strikt worden gevolgd. Dat is ook belangrijk omdat niet of onvoldoende behandelde coeliakie een verhoogde kans geeft op het ontstaan van darmkanker.
Een diëtist let er bij het samenstellen van het dieet op dat bepaalde voedingsmiddelen kunnen worden vermeden zonder dat er een tekort aan voedingsstoffen ontstaat.
Producten met onderstaande ingrediënten bevatten gluten:
- tarwe, rogge, gerst, haver
- meel, tarwemeel, griesmeel, tarwebloem, couscous, bulgur, seitan
- graankiemen, graankorrels en graanvlokken
- roggemeel, roggebloem
- havermout, havervlokken, havermeel
- gort, gerstemoutbloem, parelgort, grutten
- spelt (wilde tarwe), kamut, triticale mout
Gluten is een eiwit dat voorkomt in tarwe, rogge, gerst, spelt en kamut. Gluten zit ook in alle producten die van deze glutenbevattende graansoorten gemaakt zijn.
Er werd altijd gedacht dat haver ook gluten bevat dat het slijmvlies van de dunne darm kan beschadigen. Uit onderzoek is echter gebleken dat dit voor zuiver haver niet geldt. Toch is het bij coeliakie beter geen haver te gebruiken. In Nederland is namelijk alleen haver te koop dat is gemengd met tarwe of niet zuiver gescheiden is gebleven van glutenbevattende granen.
Gluten zit niet alleen in alle soorten gewoon brood. Het zit ook in beschuit, crackers, gebak, koek, muesli, vlokken, tarwemeel, tarwegries en in deegwaren zoals macaroni, spaghetti en vermicelli. Ook in producten met een glutenbevattend bindmiddel, zoals soep, saus, worst en aangemaakt gehakt zitten gluten. Gluten kunnen ook voorkomen in sommige vitamine D supplementen. Het is daarom aan te raden de verpakking te checken als je vitamine D slikt en coeliakie hebt.
Daarnaast kunnen spoortjes van gluten tijdens de productie terechtkomen in glutenvrije producten. Dat kan ook thuis via bijvoorbeeld een broodplank, gebruikt frituurvet of het aanrecht.
Een product mag glutenvrij worden genoemd als het minder dan 10 mg gliadine (= 20 mg gluten) per 100 gram product bevat. Glutenvrije producten hoeven niet volkomen vrij van gluten te zijn.
Dit kan problemen opleveren voor mensen met coeliakie. Daarom moet in overleg met de arts of diëtist worden bekeken welke producten wel en niet in het dieet passen. In onze webshop zijn vrije merkartikelenlijsten te koop.
Speciale glutenvrije dieetproducten zijn verkrijgbaar in reformzaken en enkele grote supermarkten. Ze zijn ook rechtstreeks te bestellen bij fabrikanten, importeurs of bij de groothandel. De adressen zijn op genomen in de Lijst van glutenvrije merkartikelen in de webshop.