Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg. Je kunt de webanalyse cookies instellingen aanpassen.
Menu van de Week Recept van de dag
Een sensationele schotel
2 personen
30+ minuten
Ga naar
Encyclopedie

De Voedingscentrum Encyclopedie is de kennisbank van het Voedingscentrum. Je vindt er inhoudelijke informatie over allerlei onderwerpen.

Je kunt op 2 manieren zoeken naar onderwerpen in de encyclopedie: via het zoekveld en via het alfabet.

Nieuw
Kookboek Groente
Groenten zijn prachtige producten uit de... Bestel nu € 12,95
Populair
Alles over afvallen
Afvallen zonder dieet is de beste manier... Bestel nu € 9,95
Ga naar
 

Coeliakie (glutenintolerantie)

Mensen met coeliakie (glutenintolerantie) kunnen niet tegen gluten. Gluten is een mengsel van eiwitten dat van nature voorkomt in bepaalde granen, zoals tarwe. Het eten van gluten veroorzaakt een reactie waardoor het slijmvlies van de darm beschadigd raakt. Deze beschadiging kan verschillende klachten veroorzaken, zoals diarree, buikpijn, vermoeidheid en gewichtsverlies. 

Coeliakie is een chronische auto-immuunziekte en kan alleen vastgesteld worden door een arts. Je kunt er niet van genezen. Een levenslang glutenvrij dieet is de enige behandeling. 

In veel producten zit gluten. Dat maakt het volgen van een glutenvrij dieet complex en de kans op een tekort aan voedingsstoffen groot. Het is daarom belangrijk om de hulp van een diëtist in te schakelen. 

Omschrijving

Coeliakie (glutenintolerantie) is een chronische ziekte waarbij mensen niet tegen gluten kunnen. Gluten is een complex mengsel van eiwitten dat van nature voorkomt in bepaalde granen. 

Wat gebeurt er in het lichaam bij coeliakie?

Coeliakie (glutenintolerantie) is een chronische aandoening waarbij het lichaam heftig reageert op de inname van gluten. Het is een erfelijke auto-immuunziekte. Bij een auto-immuunziekte maakt het afweersysteem antistoffen aan die lichaamseigen cellen aanvallen. Dit leidt tot een ontstekingsreactie. Bij coeliakie treedt zo’n ontstekingsreactie op in de dunne darm, als gevolg van de inname van gluten. De ontstekingsreactie in de dunne darm beschadigt het slijmvlies. Daardoor werkt de dunne darm minder goed en worden belangrijke voedingsstoffen minder goed opgenomen. Hierdoor kunnen verschillende klachten ontstaan (zie gezondheidseffecten). 

Hoeveel mensen hebben coeliakie?

Ongeveer 1% van de mensen heeft coeliakie. Dat komt neer op ongeveer 170.000 Nederlanders. De ziekte uit zich op verschillende leeftijden. De symptomen variëren van typische maag-darmklachten zoals diarree en buikpijn tot meer vage klachten zoals hoofdpijn en vermoeidheid. Daardoor is coeliakie niet zomaar vast te stellen.

Diagnose

Om te weten of iemand coeliakie heeft, is onderzoek bij de huisarts en de maag-darm-leverspecialist nodig. Door middel van een bloedtest kan de huisarts vaststellen of er antistoffen tegen de eigen darmcellen in het bloed zitten. Zo ja, dan is de kans op coeliakie groot. De definitieve diagnose moet de maag-darm-leverspecialist stellen door het nemen van een darmbiopt. Bij kinderen onder de 2 jaar met klachten die horen bij coeliakie en sterk verhoogde antistoffen in het bloed, kan de diagnose worden gesteld zonder biopt. 


Soms zijn bij het bloedonderzoek geen antistoffen zichtbaar. Dat wil niet zeggen dat coeliakie is uitgesloten. Zijn er ziekteverschijnselen die passen bij coeliakie, of is er een familielid met coeliakie? Dan is nader onderzoek altijd nodig.

Geen glutenallergie

Soms hoor je de term glutenallergie. Dit is een verkeerde benaming, omdat coeliakie een auto-immuunziekte is en geen allergie. Een tarweallergie bestaat wel. 

Wat is glutensensitiviteit?

Er zijn mensen bij wie klachten verbeteren als ze een glutenvrij dieet volgen, maar bij wie coeliakie en tarweallergie is uitgesloten. Dat heet glutensensitiviteit. Het is van groot belang dat de huisarts of specialist eerst coeliakie en andere aandoeningen uitsluit voordat een diagnose glutensensitiviteit wordt gesteld. Het moet namelijk voorkomen worden dat mogelijke andere oorzaken van de klachten onbehandeld blijven. 

Gezondheidseffecten

Door de beschadiging van het darmslijmvlies kunnen mensen met coeliakie belangrijke voedingsstoffen niet meer goed opnemen. Hierdoor kunnen klachten ontstaan zoals diarree, buikpijn, vermoeidheid, depressie en gewichtsverlies. De verschijnselen verschillen per persoon en variëren van geen of vage klachten tot heel heftige klachten. Sommige symptomen lijken aanvankelijk geen verband te houden met het darmstelsel. Ook kunnen tekorten aan voedingsstoffen optreden waardoor bloedarmoede en botontkalking ontstaat. Bij mensen met coeliakie bij wie de diagnose net gesteld is, komt lactose-intolerantie soms voor. Dit verdwijnt meestal weer bij herstel van het darmslijmvlies. 

Wanneer coeliakie lang onbehandeld blijft, kan de darm onherstelbaar beschadigen. Maar als de behandeling op tijd komt kan de darm zich meestal goed herstellen en is de kans dat de meeste klachten verdwijnen het grootst. Een juiste diagnose is dus belangrijk om op tijd de behandeling in gang te zetten.

Voedingsadvies

De behandeling van coeliakie bestaat uit het levenslang volgen van een glutenvrij dieet. Er bestaan geen medicijnen voor coeliakie en het is niet te genezen. Door het volgen van een glutenvrij dieet nemen meestal al na een paar weken de klachten af. Sommige klachten zoals vermoeidheid kunnen lang bestaan. 

Ondanks dat de klachten vrij snel afnemen duurt het herstel van de darm veel langer. Het duurt wel een aantal maanden tot jaren voordat het darmslijmvlies volledig is hersteld. Bij sommige volwassen patiënten zal het darmslijmvlies nooit volledig herstellen. 

Glutenvrij dieet

Een glutenvrij dieet betekent dat je bepaalde granen en graanproducten niet kunt eten. Een klein beetje gluten kan de darmwand al direct weer beschadigen. 

Veel graanproducten zoals brood en pasta, bevatten voedingsvezels, ijzer, vitamine B1 en foliumzuur. Brood bevat daarnaast ook jodium. Het is zaak om binnen een glutenvrije dieet voldoende van deze stoffen binnen te krijgen. 

In veel producten zit gluten. Daarom is het volgen van een glutenvrij dieet complex. Wil je weten waar allemaal gluten inzit, en welke producten glutenvrij zijn? Kijk voor de invulling van je glutenvrij dieet bij gluten en het glutenvrij dieet

Ook lactose-intolerantie?

Sommige mensen met coeliakie hebben ook lactose-intolerantie. Meestal gaat dit weer voorbij zodra de darm hersteld is. Voor mensen met lactose-intolerantie is het aan te raden om (tijdelijk) een lactosebeperkt dieet te volgen en zuivelproducten goed te vervangen. Kijk bij de voedingsadviezen van lactose-intolerantie.

Hulp van de diëtist

Om te zorgen dat je voldoende voedingsstoffen binnenkrijgt is het belangrijk om de hulp van een diëtist in te schakelen. Het is af te raden om zelf te gaan experimenteren met de invulling van een glutenvrij dieet, omdat er dan een grote kans bestaat op een tekort aan voedingsstoffen.

Zoek een diëtist bij jou in de buurt. De Nederlandse Coeliakie Vereniging beschikt over een netwerk van gespecialiseerde diëtisten

Eerst een diagnose, dan het dieet

Ga niet zomaar een glutenvrij dieet volgen. Het is belangrijk dat een arts eerst een diagnose stelt voor coeliakie. Als iemand een glutenvrij dieet volgt vóór de diagnose coeliakie is gesteld, zal het darmslijmvlies zich al herstellen en wordt de diagnose voor coeliakie gemist. Je weet dan dus niet zeker of je coeliakie hebt of een ander aan gluten of graan gerelateerd probleem. 

Meer informatie

www.glutenvrij.nl

Tip

Coeliaki (glutenintolerantie)

In deze brochure staan praktische adviezen voor als je een glutenvrij dieet gaat volgen.

Bekijk