Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg. Je kunt de webanalyse cookies instellingen aanpassen.
Menu van de Week Recept van de dag
Lekker fris
2 personen
15-30 minuten
Ga naar
Encyclopedie

De Voedingscentrum Encyclopedie is de kennisbank van het Voedingscentrum. Je vindt er inhoudelijke informatie over allerlei onderwerpen.

Je kunt op 2 manieren zoeken naar onderwerpen in de encyclopedie: via het zoekveld en via het alfabet.

Nieuw
Kookboek Groente
Groenten zijn prachtige producten uit de... Bestel nu € 12,95
Populair
Alles over afvallen
Afvallen zonder dieet is de beste manier... Bestel nu € 9,95
Ga naar
 

BPA (Bisfenol A)

Bisfenol A (BPA) is een chemische stof die in veel plastic producten zit, zoals bouwmaterialen, elektronica, plastic flessen en speelgoed. Ook wordt het gebruikt in verpakkingsmateriaal van voedsel zoals hard plastic flessen en blikjes. Het kan van daaruit in kleine hoeveelheden in ons voedsel terechtkomen.

Als je te veel BPA binnenkrijgt is het schadelijk voor de vruchtbaarheid en kan het effect op het hormoonsysteem hebben. Hoeveel mensen maximaal binnen mogen krijgen is geregeld in een Europees vastgestelde norm.

Kleine en ongeboren kinderen zijn mogelijk gevoeliger dan volwassenen voor de effecten van BPA doordat hun lichaam sterk in ontwikkeling is. Nieuwe studies in proefdieren geven aanwijzingen voor zo’n verhoogde gevoeligheid.

Omschrijving

Bisfenol A (BPA) is een chemische stof door de industrie wordt geproduceerd. Het wordt gebruikt om verschillende soorten kunststof te maken zoals polycarbonaat (PC) plastic en epoxyhars (coating). Ook wordt BPA gebruikt als speciale inkt in thermisch papier, bijvoorbeeld kassabonnen. Het zit in veel producten, zoals bouwmaterialen (verf en coatings), elektronica, verpakkingsmateriaal van voedsel, speelgoed, kassabonnen en medische hulpmiddelen. BPA kan worden gebruikt in hard plastic flessen (polycarbonaat). Ook de dunne plastic laag in de binnenkant van blikjes kan BPA bevatten. BPA kan zo in zeer kleine hoeveelheden in het voedsel terecht komen. 

Gezondheidseffecten

Er bestaat al lange tijd discussie over de mogelijke gezondheidsrisico’s van BPA. Als je te veel BPA binnenkrijgt is het schadelijk voor de lever, de nieren, voor de vruchtbaarheid en kan het effect op het hormoonsysteem hebben. Dit gebeurt bij hoge blootstelling, ver boven de Europese normen die er zijn. BPA wordt ook in verband gebracht met obesitas, ADHD, diabetes en prostaatkanker, maar een oorzakelijk verband is hierbij onzeker. De Europese voedselveiligheidsautoriteit (EFSA) heeft in 2015 naar BPA gekeken en een risico-evaluatie uitgevoerd.

EFSA concludeerde dat de blootstelling aan BPA lager is dan de hoeveelheid die kan leiden tot gezondheidsrisico’s voor mensen van alle leeftijden. In 2016 heeft het RIVM een aantal nieuwe studies beoordeeld. Zij komen tot de conclusie dat BPA mogelijk het immuunsysteem van de ongeboren vrucht of jonge kinderen kan schaden. Hierdoor hebben zij mogelijk meer kans om voedselintoleranties te ontwikkelen en kunnen ze gevoeliger voor infectieziekten worden.

Kleine en ongeboren kinderen zijn mogelijk gevoeliger dan volwassenen voor de effecten van BPA doordat hun lichaam sterk in ontwikkeling is. Zij kunnen met de huidige normen mogelijk toch te veel binnenkrijgen. Ook via de moedermelk kunnen baby’s BPA binnenkrijgen. Het is van belang dat de blootstelling voor zwangeren, vrouwen die borstvoeding geven, pasgeborenen en jonge kinderen verlaagd wordt.

Het RIVM stelt voor om aanvullende maatregelen te treffen die de blootstelling aan BPA verder verminderen. Hierbij wordt gedacht aan strengere normen en aan het ontwikkelen van veilige alternatieven. Of ervoor te zorgen dat er minder BPA vrijkomt uit producten waar deze stof in wordt gebruikt.

Veiligheid

Maximale hoeveelheden geregeld in wetgeving

Het gebruik van Bisfenol A (BPA) in verpakkingsmaterialen voor voedsel wordt door de Europese wetgeving gereguleerd. De EFSA heeft bepaald dat een mens per dag 0,004 milligram BPA per kilo lichaamsgewicht binnen mag krijgen ( TDI). Voor een volwassene van 70 kilo betekent dat 0,28 milligram per dag. Volwassenen met een normaal voedingspatroon komen niet snel aan deze grenswaarde, maar kleine kinderen en ongeboren kinderen mogelijk wel.

Het RIVM beveelt aan de huidige grenswaarde voor de toelaatbare dagelijkse inname (TDI) voor BPA in Europa te heroverwegen. Omdat er ook andere bronnen van blootstelling zijn aan BPA, zoals thermisch papier (kassabonnen) of speelgoed, wordt ook gekeken om hier de wetgeving aan te scherpen. Zo heeft de Europese Commissie inmiddels al voorgesteld de normen voor BPA in plastics en coatings te gaan verlagen.

Voor verpakkingen van voedsel zijn er migratielimieten. Dat wil zeggen dat is vastgesteld hoeveel maximaal vanuit de verpakking in het voedsel terecht mag komen. Fabrikanten moeten verpakkingen hierop testen. Het voorstel is om deze migratielimiet van BPA te verlagen.

Er zijn landen in Europa die wel een verbod op BPA ingesteld hebben voor verpakkingsmaterialen voor voedsel. Omdat niet altijd duidelijk is of de alternatieven veilig zijn, is in Nederland niet voor een verbod gekozen, maar worden producenten erop aangesproken om het gebruik van BPA te verminderen en veiligere alternatieven voor BPA te ontwikkelen.

Babyflesjes

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) heeft in 2008 onderzoek gedaan naar mogelijke opname van BPA vanuit babyflesjes in babyvoeding. Er zijn geen aantoonbare hoeveelheden gevonden. Uit voorzorg is de stof in Europa inmiddels toch verboden in babyflesjes.

Voedingsmiddelen

Een belangrijke bron voor consumenten is voedsel wat in contact is gekomen met verpakkingsmateriaal waarin BPA is verwerkt. Het gaat onder meer om voedsel en dranken verpakt in plastic zoals hard plastic flesjes, plastic borden en bestek, kunststof vuurvaste schalen en potten en plastic beschermlagen in blikjes en karton.  

Voedingsadvies

BPA kan in veel verschillende voedingsmiddelen zitten, bijvoorbeeld diverse soorten voedsel in blik, vlees- en visproducten in blik of hard plastic flesjes. Waarin het precies zit en hoeveel is nog niet duidelijk. Daarom is het niet gemakkelijk om nu een eenvoudig advies te geven. Er wordt een inventarisatie gedaan om te bepalen welke producten in Nederland het meeste bijdragen aan de blootstelling aan BPA. Als dit bekend is gaat het Voedingscentrum consumenten hierover informeren, en dan met name vrouwen die zwanger zijn of borstvoeding geven en ouders van jonge kinderen. 

Borstvoeding blijft de beste voeding voor baby’s. De voordelen van het geven van borstvoeding wegen ruimschoots op tegen de nadelen van de kleine hoeveelheden BPA die baby’s binnenkrijgen via de moedermelk.

In zijn algemeenheid geldt altijd: eet gevarieerd. In het geval dat er een schadelijke stof in een voedingsmiddel zit, verklein je het risico op hoge inname van die stof door niet steeds hetzelfde voedingsmiddel te eten. Met een gevarieerde voeding volgens de Schijf van Vijf verklein je de kans op hoge blootstelling aan schadelijke stoffen (zoals hormoonverstorende stoffen) via je voeding.

Roomijs, waterijs, yoghurtijs of sorbet

Welke is "gezonder"? Een ijsje kan echt een cadeautje zijn. Echt gezond is het natuurlijk niet, maar als bewuste ijsliefhebber valt er wel wat te kiezen. De ene soort bevat bijvoorbeeld meer calorieën dan de andere.