Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg. Je kunt de webanalyse cookies instellingen aanpassen.
Menu van de Week Recept van de dag
Coq à l'orange
2 personen
30+ minuten
Ga naar
Encyclopedie

De Voedingscentrum Encyclopedie is de kennisbank van het Voedingscentrum. Je vindt er inhoudelijke informatie over allerlei onderwerpen.

Je kunt op 2 manieren zoeken naar onderwerpen in de encyclopedie: via het zoekveld en via het alfabet.

Nieuw
Kookboek Groente
Groenten zijn prachtige producten uit de... Bestel nu € 12,95
Populair
Alles over afvallen
Afvallen zonder dieet is de beste manier... Bestel nu € 9,95
Ga naar
 

Antibioticaresistentie

Gerelateerde artikelen

Factsheet

Over antibioticaresistentie

Gerelateerde adviezen

Door het gebruik van antibiotica kunnen bacteriën ongevoelig worden voor het middel. Dit heet resistentie. Mensen die ziek worden van de betreffende bacterie kunnen dan moeilijker geholpen worden met antibiotica.

Je kunt via verschillende routes in aanraking komen met antibioticaresistente bacteriën. Je kunt besmet worden door direct contact met dieren of via andere mensen, bijvoorbeeld in het ziekenhuis of op reis. Via het voedsel is besmetting ook mogelijk. Bijvoorbeeld via het rauwe vlees van dieren die resistente bacteriën bij zich dragen. Hoe groot het aandeel via voedsel is, weten we niet.

Hygiënisch werken beperkt het risico op besmetting vanuit voedsel. Bak vlees door en door gaar en was groente en fruit onder stromend water. Voorkom kruisbesmetting en was na het aanraken van rauw vlees altijd je handen.

Omschrijving

Alle mensen dragen bacteriën bij zich. De meeste zijn nuttig voor ons, ze helpen bijvoorbeeld om ons voedsel te verteren. Maar van sommige bacteriën kunnen we ziek worden. Om weer te herstellen is soms antibiotica nodig. Antibiotica  zijn medicijnen die bacteriën doden of remmen in de groei. Dit helpt het lichaam om te genezen.

Een belangrijk nadeel van antibiotica is dat bacteriën er ongevoelig voor kunnen worden. We noemen dat resistentie. Hoe vaker je antibiotica gebruikt, hoe groter de kans dat bacteriën resistent worden. Infecties met antibioticaresistente bacteriën (AMR) zijn moeilijker te behandelen. Bacteriën die resistent zijn tegen de belangrijke antibiotica of tegen meerdere antibiotica noemen we Bijzonder Resistente Micro-organismen (BRMO). 

Resistente bacteriën in Nederland

In Nederland komen vooral onderstaande resistente bacteriën voor:

  • MRSA (Methicillineresistente Staphylococcus aureus)
  • VRE (Vancomycineresistente Enterokok)
  • ESBL-producerende bacteriën  (Extended Spectrum Beta-Lactamase)
  • CPE (Carbapenemase producerende enterobacteriaceae)

In Nederland komen relatief minder antibiotica resistente bacteriën voor bij mensen, dan in de meeste andere landen. Dit komt omdat je in Nederland alleen antibiotica kunt krijgen als een arts dat voorschrijft. Verder zijn we alert op deze problematiek. Toch is er de laatste jaren een toename van resistentie van bacteriën tegen antibiotica. 

Besmetting met antibioticaresistente bacteriën

Mensen kunnen via verschillende routes in aanraking komen met antibioticaresistente bacteriën. Je kunt besmet raken door direct contact met dieren of via andere mensen, bijvoorbeeld in het ziekenhuis of op reis naar het buitenland. Via het voedsel is besmetting ook mogelijk. Bijvoorbeeld via rauw vlees van dieren die resistente bacteriën bij zich dragen. Hoe groot het aandeel via voedsel is, weten we niet. Experts geven aan dat dit waarschijnlijk relatief klein is ten opzichte van andere routes zoals met name de zorg. 

Resistentie in de dierhouderij 

Resistentie in de dierhouderij kan beperkt worden door antibiotica alleen toe te dienen als een dier ziek is. Verder mogen enkele antibiotica die nog wel helpen tegen ziekmakende bacteriën bij mensen niet aan vee worden gegeven en andere soorten alleen door de dierenarts. Het gebruik van antibiotica in de dierhouderij is de laatste jaren flink afgenomen, en het streven is om dit nog verder terug te dringen.

Gezondheidseffecten

De meeste mensen merken er niets van als ze antibioticaresistente bacteriën bij zich dragen. Pas als iemand een infectie krijgt die is veroorzaakt door een antibioticaresistente bacterie, kunnen problemen ontstaan. De infectie is dan namelijk niet zo eenvoudig te behandelen met antibiotica. Er moeten verschillende soorten antibiotica worden uitgeprobeerd om te ontdekken welke helpt. In het ergste geval werkt geen enkel antibioticum meer.  

Veiligheid

Op of in levensmiddelen kunnen bacteriën zitten. Deze hoeven niet ziekmakend te zijn, maar kunnen wel eigenschappen hebben zodat ze resistent zijn tegen antibiotica. Antibioticaresistente bacteriën die in voeding zitten hoeven je dus niet ziek te maken.

Er is wetgeving om te voorkomen dat er ziekmakende bacteriën, zoals salmonella op of in ons voedsel terecht komen. Er is geen wet die verbiedt dat bacteriën met antibioticaresistente eigenschappen op of in ons voedsel mag voorkomen.

Waarin kunnen antibioticaresistente bacteriën zitten?

Antibioticaresistente bacteriën kunnen aanwezig zijn in met name rauw vlees van kip en kalkoen. Maar ook in rauw vlees van varken en rund. Bijvoorbeeld rauwe vleesproducten als filet américain of ossenworst kunnen besmet zijn met antibioticaresistente bacteriën. Ze zijn ook gevonden in verse kruiden, op rauwe groente en op rauwe vis. Bijvoorbeeld omdat vanuit het milieu deze resistente bacteriën op de groente terecht komen.

Rol van voeding bij het verspreiden van antibioticaresistente bacteriën

Voeding speelt een rol in de overdracht en verspreiding van antibioticaresistente bacteriën. Hoe dit precies verloopt en hoe groot deze rol is, is nog niet helemaal duidelijk. Wel speelt goede hygiëne een belangrijke rol. Want antibioticaresistente bacteriën kunnen zich net als ‘gewone’ bacteriën gemakkelijk via voedsel of van mens op mens verspreiden.

Voedingsadvies

Het vermijden van antibioticaresistente bacteriën is niet altijd mogelijk. Om het risico op besmetting via voedsel te verkleinen gelden de volgende adviezen:

  • Was je handen regelmatig. Zeker voordat je gaat koken, nadat je rauw vlees hebt aangeraakt en na gebruik van het toilet.
  • Was je keukengerei direct na gebruik met heet water en afwasmiddel.
  • Voorkom kruisbesmetting. Prik niet met hetzelfde bestek in rauw vlees en daarna in gaar eten. Gebruik nooit dezelfde snijplank voor rauw vlees en daarna voor gaar eten of groente.
  • Bak vlees goed gaar.
  • Spoel groente en fruit grondig af onder stromend water, zeker als het rauw gegeten wordt.

Duurzaamheidsaspecten

Dieren uit de biologische sector krijgen over het algemeen minder vaak antibiotica. De leefomstandigheden van het dier zijn er op gericht om de natuurlijke weerstand zoveel mogelijk te bevorderen. In biologische producten worden ook antibioticaresistente bacteriën gevonden. In vlees zijn de aantallen vaak wel lager.

Producten uit de biologische sector zijn te herkennen aan het EKO-keurmerk.

Meer informatie

Infographic

In onderstaande infographic zie je hoe het zit met antibioticaresistentie en wat je kunt doen om besmetting met resistente bacteriën te voorkomen. Je kunt de kaart ook downloaden (pdf, opent in nieuw venster)

Tip

Alles over veilig eten Jaarlijks worden meer dan een half miljoen mensen in Nederland ziek door 'verkeerd' eten. Veel vaker dan gedacht gebeurt dit thuis in eigen keuken. Door op een veilige manier te kopen, koken en bewaren kun je dit voorkomen! Dit boek staat vol tips en handvatten hoe veilig en gezond om te gaan met je eten. Bekijk het boek